2025-ci ilin iyun ayında Azərbaycanın Xankəndi şəhərində ev sahibliyi etdiyi İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının (İƏT) Fövqəladə Sammiti beynəlxalq siyasi səhnədə mühüm rezonans doğurdu. Bu sammitin yalnız regional yox, həm də qlobal əhəmiyyəti, Azərbaycanın post-müharibə dövründə yürütdüyü aktiv diplomatik strategiyanın bariz göstəricisidir. Bu məqalədə sammitin əhəmiyyəti, Azərbaycanın yeni diplomatik kursu və bu kontekstdə beynəlxalq münasibətlərin gedişatı təhlil olunur.Bir neçə il öncə Ermənistanla 44 günlük Vətən Müharibəsi nəticəsində suveren nəzarətə qayıdan Xankəndidə bu cür beynəlxalq tədbirin keçirilməsi simvolik olduğu qədər, praktik mənada da mühüm bir mesaj idi:

İnfrastruktur və təhlükəsizlik mesajı: Sammitin yüksək səviyyədə təşkili bölgədə sabitliyin və dövlət nəzarətinin tam bərqərar olduğunu sübut etdi.

Siyasi simvolizm: Azərbaycan dövləti dünyaya göstərdi ki, Qarabağ artıq mübahisə predmeti deyil – o, Azərbaycanın ayrılmaz tərkib hissəsidir.

Tədbirdə iştirak edən İslam ölkələrinin xarici işlər nazirləri və nümayəndələri əsasən bu istiqamətlər üzrə müzakirələr aparıblar:

1. Post-münaqişə dövrdə əməkdaşlıq imkanları
2. İslam ölkələri arasında humanitar və iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi
3. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün müdafiəsi məsələsində təşkilatın yekdil mövqeyi
4. Mədəni irsin bərpası və dini tolerantlıq nümunəsi kimi Qarabağ modeli

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev öz çıxışında İƏT ölkələrini işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpasında fəal iştirak etməyə çağırdı.

Sammitdən dərhal sonra Azərbaycanın diplomatik sahədə aktivliyi daha da artdı. Aşağıdakılar son günlərdəki fəaliyyətin nümunələridir:

• Pakistanla sıx əlaqələr: Xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov Pakistanlı həmkarı ilə telefon danışığı apararaq, regional təhlükəsizlik və İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatındakı prioritetləri müzakirə etdi.
• Türkiyə ilə yüksək səviyyəli koordinasiya: “Bir millət, iki dövlət” konsepsiyası çərçivəsində Ankaradan gələn nümayəndə heyətləri ilə mütəmadi görüşlər keçirilir.
• “Orta Dəhliz” diplomatiyası: Çin və Mərkəzi Asiya ölkələri ilə tranzit və logistika məsələləri üzrə yeni razılaşmalar əldə olunur.

Bu fəaliyyətlər Azərbaycanın yalnız regional güc kimi deyil, həm də qlobal diplomatik platformalarda fəal oyunçu kimi yerini möhkəmləndirdiyini göstərir. Azərbaycanın diplomatik strategiyası artıq təkcə münaqişədən doğan hüquqi statusa əsaslanmır. Yeni yanaşma belə formalaşır:

• Sülh təşəbbüslərinin mərkəzində olmaq
• Qlobal əməkdaşlığa açıq olmaq
• Suverenlik və təhlükəsizlik məsələlərində güzəşt etməmək
• İslam aləmi ilə birgə mövqe yaratmaq

Bu fəlsəfə, həm siyasi balansı qorumağa, həm də yeni iqtisadi fürsətlər açmağa yönəlib. Azərbaycanın Xankəndidə keçirdiyi İƏT sammiti təkcə beynəlxalq tədbir deyil – bu, diplomatiyanın ikinci cəbhəsinin – post-müharibə siyasətinin – başladığını göstərir. İndi Azərbaycan təkcə qalib dövlət kimi yox, həm də qurucu və birləşdirici rol oynayan bir güc kimi özünü təqdim edir.

Sizcə Azərbaycan növbəti hansı beynəlxalq platformada liderlik nümayiş etdirə bilər? Fikirlərinizi şərhlərdə yazın!